Başparelerin dış çapları 35 ila 50 mm arasında değişmektedir. Üflenen kısımda yer alan ve dudağın temas ettiği ağız çapı ise 16 ila 17 mm arasında, icracının isteğine göre değişebilir. Ney icracılarının istek ve alışkanlıklarına göre farklı formlarda başpareler yapılabilmektedir.

Bazı başpare çeşitleri:

1. Ney dokuz boğum olmalıdır.
2. Aşiran perdesi (arka perde), ney uzunluğunun tam orta noktası olmalıdır.
3. Birinci boğum uzunluğu ikinci boğum uzunluğunun yarısı kadar uzunlukta olmalıdır.
4. Parazvaneleri oksitlenmeyen metal levhalardan yapılmalı kullanılan metalin kalınlığı en az 0.30 veya en fazla 0.50 mm. kalınlığında olmalıdır.
5. Başpare, boynuz yada boynuza yakın malzemeden yapılmalı (delrin, fiber, ağaç gibi). iç haznesi
ağız çapından daha geniş olmalıdır.
6. Ney kamışının kuru ve parlak yüzeyli olmasına, budak yerlerinden hava almamasına dikkat etmeliyiz.
7. Ney yapımcısının neyi, en az akort kontrolü yapabilecek kadar çalması gerekmektedir.
8. Neyimizi üflemesini bilen bir kimsenin nezaretinde almalıyız.
9. Arka perdesini (aşiran perdesi) tutuşumuza göre sağ veya solak olma durumuna göre açtırmalıyız.
10. Bu ölçülerde bir ney edindikten sonra bir eğitimci nezaretinde usta çırak usulü tavırlı bir ağızdan ders almalıyız

Kaynak: NeyKonya

Darü’l-TalimMusiki Heyetine katıldı. Fahri Kopuz ve Santurî Zühtü Bardakoğlu ile birlikteçalıştı. 1938’de Ankara Radyoevi açılınca, Başbakanlıkta görevli iken mukavelisanatçı olarak radyoda çalışmaya başladı. Klasik Türk Musikisi korosunda birmüddet çalıştı. Daha sonra Fahri Kopuz’un yönettiği İnce Saz Topluluğundadeğişmez sanatçı olarak görev yaptı. Solo programlarında da saz eserleriicralarında yer aldı. Ankara Radyosunda neyzen olarak uzun yıllar hizmetetti.1970 yılında kadrosunu İstanbul Radyosuna naklettikten kısa bir süre sonrarahatsızlandı. İstanbul’da sekiz ay kaldığı hastanede bir iki dostundan başkakimsenin kendini aramaması üzerine Ankara’ya döndü. 28 Ağustos 1973 Pazar günü,Ramazan bayramı arefesi gecesinde hayata gözlerini yumdu.

Hayri Tümer’in şiirleri, az sayıda da olsarepertuara girmiş besteleri vardır. 1959’da ilk kez yapılan Mevlana AnmaTörenlerinde mutrip heyeti başkanlığını Hayri Tümer yapmıştır. Bu görevini beşyıl sürdürdü. Tekke neyzenliğinin örnek temsilcisi olan Hayri Tümer’in KlasikTürk Mûsikîsinin ameli olduğu kadar nazarî sahadaki mahareti de mûsikîçevrelerinde tereddütsüz kabul görürdü. Din dışı mûsikî sahasında ise Hocaİsmail Hakkı Beyin Hayri Tümer üzerindeki tesiri büyüktür. Ayrıca NeyzenTevfik’in Hayri Tümer üzerindeki tesiri de büyüktür. Neyzen Hayri Tümer’invefatı ile Klasik Türk Mûsikîsi zincirinin eski ile bağlantısını sağlayan sonhalkalarından biri daha kopmuş oldu. (Halıcı, s. 23-25.)

Dinle, bu ney neler hikâyet eder,
ayrılıklardan nasıl şikâyet eder.

2. Kez neyistân tâ merâ bübrîdeend
Ez nefîrem merd ü zen nâlîdeend

Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryâdımdan
erkek ve kadın müteessir olmakta ve inlemektedir.

3. Sîne hâhem şerha şerha ez firâk
Tâ bigûyem şerh-i derd-i iştiyâk

İştiyâk derdini şerhedebilmem için, ayrılık acılarıyle
şerha şerhâ olmuş bir kalb isterim.

4. Herkesî kû dûr mand ez asl-ı hiş
Bâz cûyed rûzgâr-ı vasl-ı hîş

Aslından vatanından uzaklaşmış olan kimse, orada geçirmiş olduğu zamanı tekrar arar.

5. Men beher cem’iyyetî nâlân şüdem
Cüft-i bedhâlân ü hoşhâlân şüdem

Ben her cemiyette, her mecliste inledim durdum. Bedhâl (kötü huylu) olanlarla da, hoşhâl (iyi huylu) olanlarla da düşüp kalktım.

6. Herkesî ez zann-i hod şüd yâr-i men
Vez derûn-i men necüst esrâr-i men

Herkes kendi anlayışına göre benim yârim oldu. İçimdeki
esrârı araştırmadı.

7. Sırr-ı men ez nâle-i men dûr nist
Lîk çeşm-i gûşrâ an nûr nîst

Benim sırrım feryâdımdan uzak değildir. Lâkin her gözde onu görecek nûr, her kulakda onu işitecek kudret yoktur.

8. Ten zi cân ü cân zi ten mestûr nîst
Lîk kes râ dîd-i cân destûr nîst

Beden ruhdan, ruh bedenden gizli değildir. Lâkin herkesin rûhu
görmesine ruhsat yoktur.

9. Âteşest în bang-i nây ü nîst bâd
Her ki în âteş nedâred nîst bâd

Şu neyin sesi âteşdir; havâ değildir. Her kimde bu âteş yoksa, o kimse yok olsun.

10. Âteş-i ıskest ke’nder ney fütâd
Cûşiş-i ışkest ke’nder mey fütâd

Neydeki âteş ile meydeki kabarış, hep aşk eseridir.

11. Ney harîf-i herki ez yârî bürîd
Perdehâyeş perdehây-i mâ dirîd

Ney, yârinden ayrılmış olanın arkadaşıdır. Onun makam perdeleri,
bizim nûrânî ve zulmânî perdelerimizi -yânî, vuslata mânî olan perdelerimizi- yırtmıştır.

12. Hem çü ney zehrî vü tiryâkî ki dîd
Hem çü ney dem sâz ü müştâkî ki dîd

Ney gibi hem zehir, hem panzehir; hem demsâz, hem müştâk bir
şeyi kim görmüştür

13. Ney hadîs-i râh-i pür mîküned
Kıssahây-i ışk-ı mecnûn mîküned

Ney, kanlı bir yoldan bahseder, Mecnûnâne aşkları hikâye eder.

14. Mahrem-î în hûş cüz bîhûş nist
Mer zebânrâ müşterî cüz gûş nîst

Dile kulakdan başka müşteri olmadığı gibi, mâneviyâtı idrâk
etmeye de bîhûş olandan başka mahrem yoktur

15. Der gam-î mâ rûzhâ bîgâh şüd
Rûzhâ bâ sûzhâ hemrâh şüd

Gamlı geçen günlerimiz uzadı ve sona ermesi gecikti. O günler, mahrûmiyyetten ve ayrılıktan hâssıl olan ateşlerle arkadaş oldu –yânî, ateşlerle,
yanmalarla geçti.

16. Rûzhâ ger reft gû rev bâk nîst
Tû bimân ey ânki çün tû pâk nist

Günler geçip gittiyse varsın geçsin. Ey pâk ve mübârek olan
insân-ı kâmil; hemen sen vâr ol!..

17. Herki cüz mâhî zi âbeş sîr şüd
Herki bîrûzîst rûzeş dîr şüd

Balıktan başkası onun suyuna kandı. Nasibsiz olanın da
rızkı gecikti.

18. Der neyâbed hâl-i puhte hîç hâm
Pes sühan kûtâh bâyed vesselâm

Ham ervâh olanlar, pişkin ve yetişkin zevâtın hâlinden anlamazlar.
O halde sözü kısa kesmek gerektir vesselâm.

Ayrıca eğer neyi sağ tarafınıza yaklaştırıyorsanız solak neyzen, sol tarafa yaklaştırıyorsanız da tam tersi olacaktır.

Ney alırken dikkat edilmesi gereken çok önemli kriterler vardır. Bunların başında neyin ismi ile aynı özellikleri göstermesi gelir. İlk defa ney alacak olan kimse neyin türüne karar verdikten sonra, alacağı neyin nota düzeninin neyin türüne uygun olup olmadığını da kontrol etmelidir.
Bir örnek verecek olursak, mesela kız ney almaya karar verdik, Tüm delikleri kapatarak 2. devre nefes ile neyimizi üflediğimizde çıkması gereken nota la notası olmalıdır. Bu şekilde kız neyin ahengine uygun olarak diğer notalarda kontrol edilir. Bunu elektronik aletlerle kontrol edebildiğimiz gibi, tam olduğunu bildiğimiz ve güvendiğimiz bir başka ney ile de bu kontrolü yapabilir ve karşılaştıra biliriz. Ama şunu da söylemeliyim ki her neyin sesi bir birine benzemez, neyden neye küçük ton farklılıkları olabilir. Bu kargının cinsi ve kalınlığı ile de değişebilir. Bunu insanların seslerinin birbirinden farklı tonlarda olması gibi bir benzetme ile de açıklayabiliriz.
Bir diğer husus, neyin dem ve tiz sesleri 1. ve 4.5. devre seslerinin rahat çıkıp çıkmadığı. Bunun kontrolü de iyi bir üfleyenden dinleyerek yapılabilinir. Çünkü yeni başlandığında dem seslerin çıkarılması bir hayli zaman alacaktır.
Çok önemli diyebileceğimiz diğer bir husus ise neyi alan kişinin neyine ısınabilmesi. Yani aslında ilk defa ney üflemeye başlıyacak kişi aldığı neye içi ısınarak almalı ve üflemeli ki, kalbini o neye açabilsin.
Bu son söylediğimiz ilk başta biraz garip gelebilir ve, alt tarafı bir müzik aleti diyebilirsiniz; ama müzik aletleri ve müzik, özellikle de ney insan ruhu ile direk iç içedir. Ve yapılan eserlerde kalbin dinlenmesi, neyden çıkacak olan o lahuti seste de üfleyenle ney arasında bir bütünlük ve uyum aranması kaçınılmazdır.
Son olarak şunu da söylemeliyim ki, ney alırken verdiğiniz fiyatın almış olduğunuz neyin değeri olup olmadığına iyi karar vermeniz. Çok değerli ustalarımızın ustalıklarına saygımız olduğu gibi ney üflemenin de burjuvalık gerektirmediğini düşünenlerdenim.

Ney üfleyen ve neye gönül veren herkese başarılar diliyorum…

Seyfullah Sarı (09 Haziran 2007)

Tasavvuf müziğinin Ney ile eşsiz uyumu, eşsiz sesi şüphesiz herkesi etkilemektedir. Ruhlarımızı dinlendirmektedir. Aşağıdaki linklerle yardımıyla farklı farklı tasavvuf müzikleri dinleyebilirsiniz.

Ya Vasial Mağfiret – Türk Tasavvuf Müziği
Ney Taksimi Kaside – Türk Tasavvuf Müziği
Elif Allah’ın Adı (Ney Taksimi) – Türk Tasavvuf Müziği